Ulu Türk Töresi Nedir? İzmirli Bir Genç Gözüyle
Her şeyin bir töresi vardır! Adettir, gelenektir, kültürel mirastır… Peki, ya Ulu Türk Töresi? Yani, bu ne demek? Bunu hem anlamak, hem de biraz eğlenmek için İzmir’de yaşayan bir genç olarak kendi gözümden bakmaya çalıştım. Hazır mısınız? Hadi başlayalım, çünkü bir “töre”yi çözmek, her zaman kolay değildir!
Töreyi Ne Zaman Fark Ettim?
Bir gün İzmir’deki kafede arkadaşlarımla oturuyorum. Şehirdeki o sıcakkanlı atmosfer, her şey çok rahat. Ama birden içimden bir düşünce geçti: “Bizim Ulu Türk töremiz nedir?” Hani, 20’li yaşlarımın başındaki bir gencin kafasında dönüp duran garip bir soru. Hemen aklıma geldi, dedim ki “Hadi ya! Bunu bir araştırıp yazalım, belki ben de bir Türk büyüğü gibi bir şey olurum!”
Ama işte her şey, oradan sonra bir türlü yerli yerine oturmadı. Çünkü töreye bakarken, kendimi bir anda eski Türkler gibi hissettim. Mesela, ‘Ulu Türk Töresi’ deyince, “Kış geliyor, yiyecek hazırlıkları başlasın!” gibi bir durum beklentisiyle araştırmaya başladım. Ama işin içine girince fark ettim ki, Ulu Türk Töresi’ni anlatmak, bir İzmirli genç olarak bana biraz zor geldi. Çünkü işte… Her şeyin bir ‘cool’ yönü var, değil mi?
Ulu Türk Töresi Nedir?
Şimdi, tam olarak neymiş bu Ulu Türk Töresi? Eski Türklerin “başarılarını”, “geleneklerini”, “yaşam tarzlarını” simgeleyen bir kavram. Ama bu töre, sadece bir eski gelenek değil, aynı zamanda bir yaşam biçimi. Birçok kültürde olduğu gibi, Türkler de geçmişten gelen bu gelenekleri yaşatarak halkın bir arada tutunmasını sağlamış.
Türk töresi, genelde, “güçlü, dirayetli, onurlu ve hoşgörülü” bir toplum yapısına dayalı. Bu, işte, eski Türklerin temellerini attığı o değerli unsurlardan birisi. Ama, şu anki İzmirli halimle buna baktığımda, töreyi anlamak için bu “dirayet”i ve “hoşgörü”yü kafama sokmam gerektiğini fark ettim. Yani, şu an yaşadığım o sosyal medya ortamındaki ‘güzel sözler’le ilgili değil, gerçekten insanların bir arada yaşaması ve birbirine değer vermesi gerektiğiyle ilgili.
Bir kahvede mesela, garsona “Selam, bir çay alabilir miyim?” dediğinizde, o kişinin size gülümsüyorsa, o an Ulu Türk Töresi yaşanıyordur. Küçük, ama değerli bir töre… Şimdi hemen eleştiren biri olabilir: “Ama sen İzmirli’sin, orada herkes böyle güleryüzlü” diye. Evet, doğru. Ama bu da bir gelenek, değil mi? Tıpkı eski Türklerin misafirperverliği gibi. Şimdi gelin, biraz daha derine inelim.
Töreyi Günlük Hayata Nasıl Yansıtırız?
Bazen günlük hayatın en küçük ayrıntılarında bile bir gelenek saklıdır. Tıpkı, arkadaşınızla sabah kahvaltısında gittiğiniz o kıymetli simitçiye, çayın yanına peynirli zeytin eklemenin gerekliliği gibi. Çünkü Türk töresi, biraz da doğallık ve dürüstlükle ilgilidir. Örneğin, evde misafir var. O anda herkes nasıl davranmalı? Hemen herkes uçarak en güzel tabağı çıkarır, ve tabi ki bir tane de “o tatlı”nın fazlası yapılır.
Çünkü Türk töresi, misafire en iyi şekilde davranmayı gerektirir. Tıpkı şu an gittiğim İzmir kafelerinde olduğu gibi. Her bir ayrıntı, aslında törenin bir parçasıdır. Peki, bir şaka yapalım mı? Düşünsenize, eski Türklerin oturdukları çadırda misafirlikteyken, “Kardeşim, şu çayı getirebilir misin? Düşer de…” deselerdi? Kesinlikle Ulu Türk Töresi’ni zorlaştırırlardı.
İşte, töre de bu; bir nevi “gizli yönetmelik”, sadece duymayanlar anlamaz. En küçük bir saygı, hoş bir davranış, birbirine gösterilen değer, bu aslında eski Türklerin arzuladığı şeydi. İzmir’de ise, çimlerde koca bir mangal yaparken, “Hayır, burası ortak alan, kimseye zarar vermeyelim!” dediğinizde, bir parça Ulu Türk Töresi yaşanmış olur.
Töreyi Hemen Anlatmak, Ama Tam Olarak Değil!
Töre hakkında derin bir açıklama yapmak kolay, değil mi? Ama aslında, öyle her zaman anlatılmaz. “Ulu Türk Töresi nedir?” sorusunun cevabını ararken, bazen çok derin şeyler değil, gündelik olaylar ortaya çıkar. Mesela, kahve içtiğinizde yanlışlıkla biriyle göz göze gelmek, hemen bir tebessümle geri çekilmek. Bir anda, o anın içinde “hoşgörü”nün, “anlayış”ın ve “nazik davranışın” Ulu Türk Töresi’ne nasıl uyduğunu fark edersiniz. O anda ben mesela diyorum ki: “Yok mu böyle küçük şeyleri doğru yapan insanlar?”
Bazen espri yapmak da bir töredir. İzmirli’nin özüdür. Ben de öyleyim işte; bazen gereksiz espriler yaparak ortamı yumuşatıyorum, ama içimden de “Bir dakika, bu şaka yeterli mi?” diye düşünüyorum. Her zaman böyleyim, ne yapalım?
Sonuçta… Ulu Türk Töresi’ni Nasıl Yaşatıyoruz?
Sonunda geldiğimizde, bu töreyi hayatımıza entegre etmek sanıldığı kadar zor değil. Çünkü Ulu Türk Töresi, aslında her zaman bildiğimiz ve içselleştirdiğimiz değerleri yaşatmak demek. Kimseyi kırmamak, saygılı olmak, sabırlı olmak… Ne de olsa her birimiz, küçük birer Türk töresinin parçasıyız. O yüzden sosyal hayatı, esprili yönümüzü, dostane ilişkilerimizi hiç kaybetmeden, geçmişin törelerine sadık kalarak devam etmekte fayda var.
Sonuçta, espri yaptığınızda, eski bir büyüğünüz gelip “Aman evlat, bu şaka da töreye uygun değil!” demez. Çünkü Ulu Türk Töresi dedikleri şey, bazen de böyle bir işte; küçük anların değerini bilmek.